Haber Detayı
21 Haziran 2021 - Pazartesi 18:50
 
URARTULARDA ÖLÜ GÖMME GELENEĞİ
Solhan Murat Höyük’te yapılan kazılarda, Urartular’ın, ölülerini kullandıkları eşyalarla birlikte gömdükleri belirlendi.
YAŞAM Haberi
URARTULARDA ÖLÜ GÖMME GELENEĞİ

Haber: Ömer ŞANLI

Fırat Üniversitesi İnsani ve Sosyal Bilimler Fakültesi Arkeoloji Bölümünden Dr. Öğr. Üyesi Abdulkadir Özdemir ve Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Arkeoloji Bölümünden Ayşe Özdemir, Murat Höyük’te tespit edilen toprak mezarlar üzerinden Urartular’ın ölü gömme geleneğini araştırdı.

Murat Nehri yanında bulunan Murat Tepe; Bingöl İli, Solhan İlçesi, Murat Köyü’nde yer almaktadır (Şek. 1). Kalehan Genç Enerji A.Ş tarafından yapılan Aşağı Kaleköy Barajı’nın su tutma havzası içerisinde kalan Murat Tepe’de (Şek. 2), 2018 yılında Elazığ Müze Müdürlüğü kazı başkanlığında ve bilimsel bir heyet tarafından Nisan ayında başlanan kurtarma kazı çalışmaları Kasım ayında tamamlanmıştır

Bingöl’deki Urartu varlığının, Prof. Dr. Veli Sevin’in 1985-1987 yılları arasında gerçekleştirdiği yüzey araştırmaları sonucunda ortaya konulduğu belirtilen çalışmada, toprak mezarların ele geçtiği Murat Tepe ve Murat Höyük arkeolojik kazıları ile bölgenin Urartu Dönemi arkeolojik verilerine yeni katkılar sağlayacağı ifade edildi.

İKİ KAT ORTAYA ÇIKARILDI

Murat Tepe kazı çalışmaları sonucunda iki kültür katının ortaya çıkarıldığı belirtilen çalışmada, “I. Tabaka: Orta Çağ, II. Tabaka: Orta Demir Çağı / Urartu Krallık Dönemi’ne tarihlendirilmektedir. Kazı çalışmalarında temel seviyesi korunmuş dikdörtgen planlı bir mimari yapı ortaya çıkarılmıştır.

Murat Tepe’de yapılan çalışmalar sonucunda çok sayıda çanak, çömlek, bardak ve kapağın yanı sıra yonca ağızlı tek kulplu testi, damga izli çömlek parçası, ağırşak ve ağırlıklar da ele geçmiştir. Ayrıca obsidyen ve bronzdan bilezik, iğne, yüzük, fibula ve kemer parçası ele geçen metal buluntulardandır. Yerleşmenin güneybatı kısmında Mezar 2 olarak adlandırılan, yaklaşık 5.2x4.2 m boyutlarında dikdörtgen planlı ve tek odalı bir mekân ortaya çıkarılmıştır. Bu Mezar 2’in yanı sıra çalışmamızın da asıl konusu olan ve Mezar 1 olarak adlandırılan bir adet toprak mezar ele geçmiştir.”

“ÖLÜLER EŞYALARI İLE BİRLİKTE GÖMÜLÜYORDU”

Çalışmada, bu ifadelere yer verildi: “Urartu toplumu, egemenliği altına aldığı toplumları tamamen kontrolüne alıp baskılamamış, bu toplumları sahip oldukları gelenekleri de yorumlayarak kendi kültürleri içerisinde değerlendirmiştir. Urartular, toplum içerisinde kendi kültür birliğini sağlamıştır ancak ele geçen arkeolojik veriler Urartuların farklı topluluklardan etkilerini de açıkça göstermektedir. Mezar tiplerinin çeşitliliği ve ölü gömme biçimlerindeki farklılık bu nedenlerle açıklanabilir.

Doğu Anadolu bölgesinde yaklaşık MÖ 9-7. yüzyıllar arasında güçlü bir devlet kuran Urartular üzerine yapılan arkeolojik çalışmalarda, yakarak ve doğrudan gömme olarak farklı gömü şekilleri karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca gömünün yapıldığı mezar tipi çeşitleri olarak şimdiye kadar altı çeşit mezar tipi tespit edilmiştir. Bunlardan kaya mezarları coğrafyaya da bağlı olarak en fazla gördüğümüz mezar tipidir. Halkın kullandığı ve daha yaygın olduğu düşünülen ama araştırmaların azlığı nedeniyle sayı olarak daha az karşımıza çıkan mezarlar ise toprak mezarlardır. Genellikle halk mezarı olarak adlandırılan mezarlar basit olarak açılan çukurlara cesedin gömülmesi şeklinde karşılaşılmaktadır. Murat Tepe ve Murat Höyük’te ele geçen örnekler de basit toprak mezardır. Yarı hocker tarzda yapılmış olan gömüler oldukça tahrip edilmiştir. Mezarlarda bulunan gömülerde bir yön birliği bulunmamaktadır. Bulunan mezarların üst örtüsü ile ilgili bir bilgi ele geçmemiştir.

Murat Tepe ve Murat Höyük’te ele geçen toprak mezarlar, ölü armağanları içermektedir. Urartularda ölümden sonraki yaşama bağlı olarak birçok mezar hediyesi karşımıza çıkmaktadır. Bireyler genellikle kullandıkları eşyalar ile birlikte gömülmektedir. Tek gömünün yapıldığı örneklerde ise gömülen kişinin ekonomik durumuna bağlı olarak da örnekler karşımıza çıkmaktadır. Manevi olarak da anlamların yüklendiği takıların ölü hediyesi olarak bırakılması da önemlidir.

Mezarlarda, metal eserler ve pişmiş toprak eserler birlikte ele geçmiştir. Pişmiş toprak olarak karşımıza çanak ve çömlekler çıkmaktadır. Mezarlardan elde edilen metal eserler bronzdan iğne, bilezik ve küpedir.

Özellikle metal işleme konusunda usta olan Urartular madeni işlemek için farklı teknikler kullanmışlardır. Sosyal yaşamın bir parçası olan takılar hem dönemin sanat anlayışını göstermesi hem de sosyal statü açısından önemlidir. Metal eserler olan takılar, yoğun olarak mezar buluntusu olarak karşımıza çıkmaktadır.

Urartu metalürjisinde değişik tipte iğneler karşımıza çıkmaktadır. Bunlar genellikle mezar hediyeleridir.

Mezar hediyeleri, bitkisel ve geometrik şekillerin yanında çeşitli hayvan başları ve figürler ile dekore edilmişlerdir. Mezarda bulunan iğne, Urartu bronz işçiliğinin yerel üretim örneklerinden biridir. İğnenin yanı sıra açık uçlu ve uçları stilize hayvan başları ile süslenmiş bilezikler ortaya çıkarılmıştır. Ortaya çıkarılan küpeler ise açık uçlu ve uçları birbiri üzerine giydirilmiş şekildedir. Ele geçen metal eserlerin tamamı bronzdur ve tümdür.

Urartu’da genellikle gömülerin mezar hediyelerinden yola çıkılarak cinsiyet ayrımı yapıldığı bilinmektedir. Ancak takıların hem kadınlar hem de erkekler tarafından kullanıldığı düşüncesine dayanarak, cinsiyet ayrımı yapılmasının zor olduğu da tartışma konusudur. Murat Tepe ve Murat Höyük toprak mezarlarında ele geçen boncuk, bronzdan iğne, bilezik ve küpe gibi takılardan oluşan buluntulardan yola çıkılarak, bu mezarların kadın bireylere ait olduğu söylenebilir. 2018 ve 2019 yılında, Bingöl’ün ilk arkeolojik kazı çalışmalarında ortaya çıkarılan bu yeni iki toprak mezarın, hem Urartu dönemi mezar ve ölü gömme geleneğini yansıtması hem de yerel metal üretim teknolojisi bakımından Urartu Arkeolojisine yeni katkılar sağlayacağı hedeflenmektedir.”

Kaynak: Editör:
Etiketler: URARTULARDA, ÖLÜ, GÖMME, GELENEĞİ,
Yorumlar
Haber Yazılımı