Göç, çoğu zaman sadece bir yer değişikliği gibi anlatılıyor ama aslında bir çocuk için bundan çok daha fazlası. Özellikle okul öncesi dönemdeki bir çocuk için göç; alıştığı her şeyin bir anda değişmesi, kendini güvende hissettiği dünyanın yeniden kurulması demek. Çünkü bu yaş grubundaki çocuklar henüz gelişimlerini tamamlamamış oluyor ve büyük ölçüde ebeveynlerine bağlı yaşıyorlar. Bu yüzden yaşanan değişim, onların dünyasında çok daha derin bir etki bırakıyor.
Küçük çocuklar göç kararında hiçbir söz sahibi değiller ama bu süreci en yoğun yaşayanlar da yine onlar. Yapılan çalışmalar, göçmen çocuklarda kaygı, içe kapanma, dikkat sorunları ve hatta travma sonrası stres belirtilerinin görülebildiğini söylüyor. Bunu anlamak için çok uzak düşünmeye gerek yok aslında. Bir gün uyanıyorsunuz ve artık ne arkadaşlarınız var ne de tanıdığınız bir ortam. Oyuncaklarınız geride kalmış, etrafınızdaki herkes farklı bir dil konuşuyor. Böyle bir durumda bir çocuğun kendini güvensiz hissetmesi oldukça doğal. Bu da zamanla içine kapanmasına ve çevresiyle bağ kurmakta zorlanmasına neden olabiliyor.
Okul öncesi eğitim ortamında ise en büyük engellerden biri dil. Öğretmenler çoğu zaman çocukla iletişim kurmakta zorlanıyor, ama asıl sorun bazen aileyle de sağlıklı bir iletişim kurulamaması oluyor. Bu durum çocuğun eğitime uyum sürecini daha da zorlaştırıyor. Öte yandan göç eden nüfusun önemli bir kısmını kadınlar ve çocuklar oluşturuyor ve bu grup, kırılganlık açısından en riskli gruplardan biri olarak kabul ediliyor. Burada belirleyici olan en önemli şey ise çocuğun aile içinde kurduğu bağ. Sevgi ve güven ilişkisi güçlü olan çocuklar bu süreci daha sağlıklı atlatabiliyor; ebeveyn ayrılığı gibi durumlar ise etkileri daha da ağırlaştırabiliyor.
Peki ne yapılabilir? Aslında küçük ama etkili adımlar var. Öncelikle oyun, bu çocuklar için çok güçlü bir araç. Çünkü oyun, dil bilmeden de iletişim kurmayı mümkün kılıyor ve çocuk kendini ifade edebileceği bir alan buluyor. Bunun yanında hem çocuklara hem de ailelere yönelik dil desteği sağlanması uyum sürecini ciddi anlamda kolaylaştırıyor. Eğitim materyallerinin çocukların seviyesine göre uyarlanması da en az bunun kadar önemli. Bir diğer önemli nokta ise öğretmenlerin desteklenmesi. Kapsayıcı eğitim konusunda verilecek eğitimler ve seminerler, öğretmenlerin kendilerini daha yeterli hissetmelerini sağlıyor.
Sonuçta sınıfa yeni gelen bir göçmen çocuk, sadece yeni bir öğrenci değildir. O çocuk, geride bıraktığı bir hayatın ardından yeniden tutunmaya çalışan küçük bir bireydir. Ona sınıfta bir yer vermek yetmez; aynı zamanda kendini güvende hissedebileceği bir ortam sunmak gerekir. Çünkü atılan küçük adımlar, onun geleceğini doğrudan etkileyebilir. Empatiyle ve doğru yaklaşımla bu süreci çok daha sağlıklı hale getirmek mümkün.
Kaynakça
Ağaoğlu, C. (2021). Avrupa Birliği'nin Yeni Göç ve İltica Paktı ve Pakt'ın Göçmen Çocuklar Konusundaki Düzenlemelerine İlişkin Değerlendirmeler. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 27(2), 1424-1446.
Aydeniz, S., & Sarıkaya, B. (2021). Göçmen Çocukların Eğitiminde Yaşanan Sorunlar ve Çözüm Önerilerine İlişkin Öğretmen Görüşleri. Millî Eğitim, 50(1), 385-404.
Aydın, D., Şahin, N., & Akay, B. (2017). Göç olayının çocuk sağlığı üzerine etkileri. İzmir Dr. Behçet Uz Çocuk Hastanesi Dergisi, 7(1), 8-14.
Baş, M., Molu, B., Tuna, H. İ., & Baş, İ. (2017). Göç Eden Ailelerin Sosyo-Kültürel ve Ekonomik Değişiminin Kadın ve Çocuk Yaşamına Etkisi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(3), 1680-1693.
Demir, E., & Yersel, B. Ö. (2024). Göçün Çocuklar Üzerindeki Etkisi: Bir Derleme Makalesi. International Journal of Human Mobility, 4(1), 112-121.
Doğan, A., & Avcıoğlu, A. (2022). Kapsayıcı Eğitimin Yadsınamaz Gerçeği: Göçmen Çocukların Eğitim Sorunlarının İncelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 987-1015.
Eren, Z. (2019). Yönetici ve öğretmen görüşlerine göre göçmen çocukların eğitim sorunları ve çözüm önerileri. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(1), 213-234.
Kara, P., & Nazik, E. (2018). Göçün Kadın ve Çocuk Sağlığına Etkisi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(2), 58-69.
Özdemir, A., & Budak, F. (2018). Göçün Çocuk Ruh Sağlığı Üzerine Etkileri. KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi, 4(1), 47-64.
Hazırlayan: Mehmet Şengönül
Rehber: Dr. Öğr. Üyesi Gülçin Bilginer
Bu çalışma, Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Temel Eğitim Bölümü Okul Öncesi Öğretmenliği Ana Bilim Dalı kapsamında hazırlanmıştır.
