Bingöl’ün Genç ilçesinde Murat Nehri üzerinde yer alan Tarihi Genç Köprüsü, geçmişten günümüze uzanan hikâyesi ve ilçe halkının belleğindeki yeriyle akademik bir araştırmada incelendi. Bingöl Üniversitesi Öğretim Görevlisi Dr. Müge Yurtcan tarafından hazırlanan çalışma, köprünün tarihi ve mimari değerinin yanı sıra toplumsal hafıza ve yerel kimlik açısından taşıdığı önemi ortaya koydu. Araştırmada, köprünün korunması, restore edilmesi ve daha güvenli hale getirilmesi gerektiği vurgulandı.
1952'den Bu Yana Genç'in Simgelerinden Biri
“Tarihi Genç Köprüsü Örneğinde Mekânsal Bellek ve Koruma İlişkisi: Nitel Bir Araştırma” başlıklı çalışmada, 1949-1952 yılları arasında inşa edilen ve 1952'de hizmete açılan köprünün tarihsel süreci ele alındı. Geçmişte Bingöl, Genç ve Diyarbakır arasındaki ulaşımda önemli rol oynayan yapı, karayolu işlevini yitirmesine rağmen ilçenin simgeleri arasındaki yerini korudu.
Genç Belediyesi ile ilçedeki bazı sivil toplum kuruluşlarının amblemlerinde de kullanılan köprü, zamanla yalnızca bir ulaşım noktası olmaktan çıkarak Genç'in kent kimliğini temsil eden önemli bir mirasa dönüştü.
Araştırmada, köprünün 2014 yılında gündeme gelen yıkım kararının ilçe sakinlerinin girişimleriyle durdurulduğu ve yıkım ihalesinin iptal edildiği bilgisi de hatırlatıldı.
İlçe Halkının Anıları Köprüde Yaşıyor
Köprünün toplumsal bellekteki yerini belirlemek amacıyla farklı yaş gruplarından 10 kişiyle görüşmeler yapıldı. Katılımcılara köprünün geçmişi, günümüzdeki durumu, kullanım biçimleri, güvenlik sorunları ve gelecekte nasıl değerlendirilmesi gerektiği hakkında sorular yöneltildi.
Görüşmeler sonucunda elde edilen bulgular, Tarihi Genç Köprüsü'nün ilçe sakinleri için sıradan bir yapıdan çok daha fazlasını ifade ettiğini gösterdi. Katılımcılar köprüyü Genç'in simgesi olarak değerlendirirken, bazıları da çocukluk ve gençlik yıllarına ait anılarının bu mekânla bütünleştiğini belirtti.
Ailelerin ve arkadaşların buluştuğu, insanların dinlenerek Murat Nehri'nin manzarasını izlediği köprü, düğün ve nişan gibi özel günlerde çekilen fotoğraflarla da hafızalarda yer ediniyor. Araştırmada, bu ortak yaşanmışlıkların köprünün toplumsal aidiyet duygusundaki rolünü güçlendirdiği ifade edildi.
Fiziksel Hasarlar ve Güvenlik Riskleri Öne Çıktı
Köprünün kültürel ve simgesel önemine karşın mevcut fiziksel durumunun çeşitli sorunlar barındırdığına dikkat çekilen araştırmada, bakım eksikliği ve güvenlik riskleri üzerinde duruldu.
Özellikle ilçe merkezi tarafındaki bölümde, sel etkisiyle oluştuğu değerlendirilen erozyonun kıyı kesiminde aşınmaya neden olduğu belirtildi. Bu bölgede yaklaşık 60 metrelik bir boşluk oluştuğu bilgisine yer verilen çalışmada, korkuluklarda ve köprü tabliyesinde görülen hasarların da güvenlik açısından endişe oluşturduğu aktarıldı.
Araştırmaya katılanların önemli bir bölümü, köprünün mevcut durumuna ilişkin güvenlik kaygılarını dile getirdi. Bulgular, yapının korunması kadar ziyaretçiler ve ilçe sakinleri açısından güvenli hale getirilmesinin de önem taşıdığını ortaya koydu.
Restore Edilmesi ve Sosyal Yaşama Kazandırılması İsteniyor
Çalışmada, Tarihi Genç Köprüsü'nün gelecek kuşaklara aktarılması için aslına uygun restorasyon yapılması, gerekli bakım ve sağlamlaştırma çalışmalarının tamamlanması ve güvenlik önlemlerinin artırılması önerildi.
Köprünün yalnızca tarihi bir yapı olarak korunması yerine sosyal yaşamda da daha etkin kullanılabileceği değerlendirildi. Bu kapsamda, köprünün farklı işlevlerle yeniden değerlendirilmesi ve yakın çevresindeki Genç Millet Bahçesi ile Sebeterias Kalesi'yle bütünleşen bir alan haline getirilmesi öneriler arasında yer aldı.
Amaç, Tarihi Mirası Gelecek Kuşaklara Aktarmak
Araştırmanın sonuçlarında, Tarihi Genç Köprüsü'nün korunmasının yalnızca fiziksel bir yapının ayakta tutulmasıyla sınırlı olmadığına dikkat çekildi. Köprünün geçmişten bugüne taşıdığı anıların, ilçenin yerel kimliğinin ve toplumsal aidiyet duygusunun da korunması gerektiği vurgulandı.
Akademik çalışma, Tarihi Genç Köprüsü'nün Genç halkının ortak hafızasındaki yerini ortaya koyarken, yapının güvenli, sürdürülebilir ve gelecek kuşaklara aktarılabilecek biçimde korunmasına yönelik öneriler sunuyor.
