Bingöl’ün köklü kültürel mirasının önemli parçalarından biri olan halk oyunları, geçmişten günümüze uzanan gelenekler arasında yer alıyor. 1970’li yıllarda Bingöl’de oynanan halk oyunlarına ait görüntüler, kentin kültürel geçmişine ışık tutarken dönemin sosyal yaşamına dair de önemli izler taşıyor.
Dönemin Valisi Ahmet Tosun tarafından hazırlanan 1973 İl Yıllığı’nda yer alan bilgilere göre, Bingöl’ün halk oyunları kendine özgü figürleri ve oynanış biçimleriyle diğer illerin halk oyunlarından ayrılıyor. Yıllıkta, geçmişte düğünlerde kadın ve erkeklerin birlikte halk oyunları oynadığı, zamanla bu geleneğin değiştiği ve bazı köylerde ise devam ettiği aktarılıyor.
1973 İl Yıllığı’nda Bingöl halk oyunlarına ilişkin şu bilgilere yer veriliyor:
Bingöl Halk Oyunları
İlimiz halk oyunlarında diğer bazı illerin halk oyunlarıyla bir isim benzerliği görülürse de figür bakımından farklılıklar göze çarpar. Eskiden kadın ve erkekler düğünlerde beraberce oynadıkları hâlde bugün bu âdet terk edilmiştir. Belirli birkaç köyümüzde hâlen beraber oynama âdeti devam etmektedir. Şehir merkezlerinde erkekler ayrı, kadınlar ayrı ve kapalı bir yerde oynarlar. Oyunlar davul-zurna eşliğinde oynandığı gibi bazı köylerimizde türkü-mani söylenerek de oynanır.
İlimiz halk oyunlarının (önemlileri) şunlardır:
El çırpma: Çok sert ve hareketli figürleri vardır. Oyuncular bir nevi kuvvet gösterisi yaparlar.
Gelin götürme: Kız, baba evinden çıkarken bu oyun oynanır. Bu oyunda oyuncular tüm vücutlarını titreterek ve bir ağızdan şu türküyü söylerler:
Al mendil allı mendil,
Kaldır kollarını yendir (indir),
At boynuma dolandır,
Hep sözlerin yalandır,
Gir koynuma inandır.
metin olarak yaz
Güvent (Bingöl Halayı)
Bu oyunun figürlerinde daha çok ayak hareketleri görülür. Vücut tüm olarak titretilir. Oyun esnasında şu türkü söylenir.
Pencereden bakıyor, Sarı mendil takıyor, Sanki benim yarim yok, Bana çalım satıyor.
Meyremo
El tutuşarak bir çember yapılır, kollar omuzdan öne ve arkaya doğru sallanır. İleri geri çökme hareketleri yapılır. Bu figürler yapılırken şu türkü söylenir.
Şu dere baş aşağı, Belinde şal kuşağı, Her gün gel, burdan savuş, Çatlasın el uşağı.
Horrani (Harani)
Hareketli bir oyundur. Ayak ve diz kırarak üç ileri üç geri yapılır. Bu oyunda da şu türkü söylenir.
Karanfilin filizi, Kim bilir kalbimizi, Hafif bir rüzgâr esti, Ayrıldı ikimizi...
Çaçan (Karayılan)
Bingöl ve çevresinde en çok sevilen ve oynanan bir oyundur. Öne üç sıçrama yapılır. Ayaklar yeri döverek tempo tutulur ve şu türkü söylenir.
Çaçan hocanın kızı, Yanında var baldızı, Genç gelin yağma var, Kaçıralım bu kızı.
DERLEYEN: EYLEM ÖZEN
