Toplumların gelişmişlik düzeyi yalnızca ekonomik güçleriyle değil, aynı zamanda özgür düşünceye, katılımcılığa ve ortak vicdana ne kadar değer verdikleriyle ölçülür. İşte bu noktada sivil toplum, bir milletin nefesi, sesi ve vicdanı hâline gelir. Çünkü sivil toplum; bireylerin gönüllülük esasıyla bir araya gelerek toplumsal sorunlara çözüm üretmeye çalıştığı, insanı merkeze alan güçlü bir yapıdır. Ve bu yönüyle siyaset üstüdür.
Siyaset çoğu zaman dönemsel hedeflere, iktidar mücadelelerine ve ideolojik ayrımlara dayanır. Oysa sivil toplumun temel amacı; insanın yaşam kalitesini artırmak, adaleti güçlendirmek, yardımlaşmayı büyütmek ve toplumsal dayanışmayı sağlamaktır. Bir siyasi görüş değişebilir, hükümetler gelip geçebilir; fakat toplumun ortak değerleri, ihtiyaçları ve vicdanı kalıcıdır. Sivil toplum işte bu kalıcı değerlerin temsilcisidir.
Doğal afetlerde, savaşlarda, ekonomik krizlerde ya da sosyal sorunlarda ilk harekete geçen çoğu zaman sivil toplum kuruluşları olur. Çünkü onların amacı oy kazanmak değil, insan kazanmaktır. Bir çocuğun eğitimine destek olmak, bir ihtiyaç sahibine ulaşmak, çevreyi korumak ya da insan haklarını savunmak; siyasi çıkarların değil, insanlık sorumluluğunun gereğidir.
Sivil toplumun siyaset üstü olması, siyasete karşı olması anlamına gelmez. Tam aksine; demokratik toplumlarda sivil toplum, siyasetin daha adil, şeffaf ve halk yararına işlemesine katkı sağlar. Ancak bunu yaparken herhangi bir siyasi kutbun parçası olmadan, herkese eşit mesafede durarak güven oluşturur. Çünkü güvenin olmadığı yerde birlik olmaz, birlik olmayan yerde ise güçlü toplum kurulamaz.
Bugün güçlü devletlerin arkasında yalnızca güçlü ekonomiler değil, aynı zamanda güçlü sivil toplum yapıları vardır. İnsanların fikirlerini özgürce ifade edebildiği, gönüllü faaliyetlere katılabildiği ve toplumsal sorumluluk alabildiği ülkelerde demokrasi daha sağlam temeller üzerinde yükselir.
Sonuç olarak sivil toplum; ayrıştıran değil birleştiren, ötekileştiren değil kucaklayan bir anlayışın temsilidir. Bu nedenle sivil toplum siyaset üstüdür. Çünkü siyaset dönemleri yönetir, sivil toplum ise toplumun vicdanını yaşatır.
Semiramis Bektaş Karaarslan
